In 2010 is pijnlijk duidelijk geworden dat organisaties, overheden en instituten zich hebben gespecialiseerd in het efficiënter maken en vercommercialiseren van het verleden. Zo’n houding is in een economische crisis hanteerbaar, maar in een periode van transitie dodelijk.
In een periode van transitie is er sprake van een ongewenste situatie op veel verschillende terreinen tegelijk. De enige houding om te overleven in een periode van transitie is die van herdefinitie. Oftewel alles in twijfel trekken van wat je deed/doet en de oplossingen zoeken in dingen radicaal anders te doen. Hierbij is de focus op de lange termijn essentieel.
De 'ankers' van ons leven zoals geboren worden, ouder worden en sterven blijven onaangetast, maar het gehele contact tussen mensen, mensen en organisaties en de manier waarop we werken en leven gaat tot in essentie veranderen. Dit betekent voor organisaties, overheden en instituten dat zij terecht komen in een totaal nieuw speelveld met nieuwe eisen en 'wetten' die niet passen binnen onze hedendaagse traditionele denk- en handelkaders. In een periode van transitie wordt alles (zoals bestaansrecht, waardering, groei etc. ) in twijfel getrokken. Dat is een groot verschil met de economische crisis waarin wij ons wanen; een crisis die zich afspeelde op enkele terreinen die opgelost kon worden door middel van traditionele oplossingen en middelen.
In 2010 hebben we ons teveel laten afleiden door de focus op een economische crisis waardoor we missen wat er daadwerkelijk gaande is, namelijk een transitie. ‘Door de focus op het efficiënter maken en vercommercialiseren van het verleden zijn gevestigde organisaties, overheden en instituten opvallend blind en star gebleken richting de kansen die de hedendaagse transitie biedt.’ Het is veelzeggend dat economische uitgangspunten leidend zijn in de beoordeling van een maatschappij. De economische crisis overheerst nog altijd het beeld, terwijl de veel diepere crises ‘genegeerd’ worden. Denk aan de vertrouwenscrisis in alles wat gevestigd is en een diepgaande verankering heeft met het verleden (zoals banken, overheden, zorg, politiek, werkgevers etc.). Maar ook de crisis in onderwijs en de herdefinitie van marktwerking. Het zijn slechts enkele voorbeelden van een speelveld dat volledig overhoop ligt.
De focus op het economische deel maakt heel duidelijk hoe het Westen zich laat leiden door economische ‘schijnwaarheden’. Ook de eerste maanden van 2011 kenmerken zich hierdoor. Het succes van een organisatie wordt gekenmerkt door de beurswaarde, het geluk van een land door het Bruto Binnenlands Product en of een economie wel of niet groeit. Het Westen is doorgeslagen in het uitdrukken en vertalen van alles naar financieel gewin. Het is de maatschappij waarin de econoom overheerst waardoor we de essentie van het menselijke bestaan uit het oog zijn verloren.
Het krampachtige vasthouden aan ‘wat was’ in plaats van de focus op ‘wat moet komen’ is een logisch gevolg van wat deze houding ons (in het verleden) heeft opgeleverd. De focus op het verleden is altijd beloond door winst en groei. Door efficiencyslagen gebaseerd op het verleden en het ‘uitmelken’ van producten/diensten ontstond er winst en groei. Hierbij is er altijd gehandeld vanuit het ontstaansrecht (verleden) van de organisatie in plaats van het bestaansrecht (toekomst). Het heeft er tevens voor gezorgd dat we als maatschappij zijn ‘vergeten’ exponentieel te bouwen aan de toekomst. In 2010 heeft zich een scheiding gemanifesteerd tussen de aanhang van de traditionele stroming (herstel) en de stroming van ‘ommekeer’. Deze scheiding zal er de komende jaren voor zorgen dat er een maatschappelijke tweestrijd en gejaagdheid ontstaat waar de twee stromingen, in een periode van radicale verandering, continu botsen.
We zijn nu halverwege het jaar 2011 en we kunnen concluderen dat de herstelgedachte dominant is en blijft. We zijn druk met het in stand houden in plaats van afbreken, om zodoende opnieuw te kunnen bouwen op basis van de kennis en kunde die we nu hebben. Leren we van het verleden of blijven we erin steken? Uiteindelijk zal de vernieuwing overwinnen, zoals de geschiedenis ons heeft geleerd, maar dat zal zeker niet zonder veel 'pijn' en verzet gaan. Het zijn zeer bijzondere tijden.
De onderstaande video van een trein in Thailand is veelzeggend en grappig. Het is eigenlijk een beeld van hoe organisaties denken te overleven. Namelijk door de trein van verandering te ontwijken en op de oude weg door te gaan. Naar mijn idee precies de verkeerde houding.